Leesclub Isherwood
Over het water (1998) - H.M. van den Brink *1956
De verteller Anton leeft in het Amsterdam van de hongerwinter 1944/45 en denkt terug aan de periode 1938/39, waarin hij zijn leven vorm heeft zien krijgen.
De titel is dubbel: Hoe WATER een eigen leven krijgt in het geheel van een bestaan. Dat is het geval met Anton, die vanaf zijn jeugd gefascineerd is gebleven door water. Er is het moment waarop de boot omslaat en hij en David in water vallen. ”Het water was mijn vriend gebleken. Het voelde achteraf of ik, ongelovig opgevoed, die middag was gedoopt” (p. 52).
Daarnaast is het een verhaal over roeien op het water. Anton komt uit een eenvoudig milieu. Zie hoe hij zijn ouders typeert. Hij groeit op in de Diamantbuurt, bij de Saffierstraat, die leidt naar de Amstel, in deze novelle consequent de RIVIER genoemd. Hij ziet er roeiers en voelt zich onweerstaanbaar aangetrokken ook te gaan roeien, iets dat zeker in die tijd een elitaire sport was.
Het lukt Anton lid te worden van de roeivereniging. Dan begint het grote avontuur voor Anton. Tot zijn verbazing wordt hij samen met David, die een grote rol in zijn leven zal spelen, uitgekozen om een koppel te vormen. Het is een vreemde trainer die hen uitkiest, de Duitser Doktor Schneiderhahn. Gründlich vormt hij hen. Van den Brink beschrijft prachtig hoeveel moeite en volharding het kost om een goede - laat staan één van de beste - roeiers te worden. Met David, die uit het andere milieu komt en in een groot huis aan het Vondelpark woont, moet hij een eenheid zien te vormen. Het contact tussen hen blijft afstandelijk. Anton zit voorin de boot en David achter hem. Toch is er die keer in het botenhuis, wanneer ze de door Schneiderhahn voorgeschreven oefeningen doen (p. 72)! “Voor het eerst had ik de kans het gezicht van David te bestuderen, wanneer hij zich inspande” en “ik probeerde hem niet te laten merken dat ik hem observeerde. Wanneer hij me vasthield keek hij me soms aan met een bemoedigend lachje”. Anton blijft zich onzeker voelen, maar de krachtige aanwezigheid van David versterkt hem (p. 119). “Er was geen verschil tussen alleen en samen, hij was mijn spiegelbeeld en ik het zijne. Ik was door David van mezelf gaan houden”
De novelle beschrijft dus de gang van Anton naar volwassenheid dankzij Schneiderhahn als pseudovader en David als held. Ondanks Antons bewustzijn van het lichaam van David spelen erotische gevoelens geen rol. Of wel??? Toch was er in mijn herinnering een duidelijke erotische component. Daarvoor moet je kennelijk homo zijn!!
Tegen het eind neemt Anton definitief afscheid van het leven op het water. Het hoeft niet meer. Heel symbolisch gooit hij in het verduisterde Amsterdam alles wat eraan herinnert in een gracht en gaat hij voor het laatst naar de steiger aan het water en denkt terug aan die gelukkige zomer.
Ondertussen lezen we hoe diep hij de wedstrijd om het kampioenschap beleeft. Ze winnen niet, maar er is hoop op de Olympische Spelen. Die hoop verdwijnt bij het uitbreken van de oorlog. Schneiderhahn is verdwenen en ook David en zijn familie zijn weg.
De stijl van Van den Brink is prachtig en alom bewonderd. Ik denk dat we bij de bespreking er veel voorbeelden van zullen aanhalen.
'Over het water' is te verkrijgen in de boekhandel € 12.50, in de OBA en ook antiquarisch.
De bijeenkomsten vinden plaats op zaterdag om 15.30 uur in St. George, Argentinian Grill Restaurant, Nieuwezijds Voorburgwal 93. Meer info via het contactformulier. Coördinator, Job S.
<< Home